De kou zit in de lucht. De thermostaat wordt hoger gezet voor behaaglijke warmte in huis dank zij aardgas. Jan Modaal kan – evenals andere inkomensgroepen – niet zonder. Dat mag best weleens gezegd en bezongen worden nu het dreigement luidt: Heel Nederland van het gas af.

 Wie heeft er voldoende geld voor isolatie van zijn huis, driedubbel glas, een warmtepomp, een nieuwe cv en een ander fornuis?

 

Blijf van mijn

GAS af!

Van kolen

naar gas

 

Wordt het buiten kouder dan kan met een simpele handbeweging de thermostaat een of meer graden hoger worden gezet om het binnen behaaglijk warm  te krijgen.

Wie nog maar een paar generaties geleden na een stevige nachtvorst in een niet of gebrekkig geïsoleerd huis wakker werd, trof ‘de bloemen op de ramen’. Zo heette dat als het vocht in de woning door de vrieskou was gecondenseerd tegen de binnenkant van de ruiten en tot ijs was geworden.

In de keuken stond toentertijd een kolenkachel. Een stalengevaarte met aan de voorkant een afsluitbare opening waardoor de eigenhandig geschepte kolen konden worden gestort.

In de jaren zestig van de vorige eeuw was de grote omschakeling. Kolen maakten plaats voor aardgas. Limburg sloot de mijnen. Duizenden in die sector zagen hun werk in rook opgaan.

Er werd destijds al op gas gekookt. Dat kwam uit fabrieken in grote steden. Nadat Limburg de kolenmijnen had gesloten, hadden ook de gasfabrieken hun langste tijd gehad.

Nederland dankt het huidige welvaartsniveau voor een groot deel aan het aardgas uit de Groningse velden. In geld uitgedrukt bracht het tussen de driehonderd en vierhonderd miljard euro op. Aardgasbel, dank je wel!

Aardgas: een onzichtbare, reukloze vriend die het leven veraangenaamt. Die twee bijzondere eigenschappen vereisen een zorgvuldige omgang. Gas is zo ingeburgerd dat ongelukken, ondanks dat je het niet ziet of ruikt, zelden voorkomen.

 

En nu:

Blijf van

mijn gas af

 

Het succesverhaal van het aardgas heeft een bijzondere wending gekregen. In de veronderstelling dat het klimaat er schade door ondervindt, wil ‘de politiek’ heel Nederland van het gas af halen. Het liefst zo snel mogelijk.

Koken, stoken, autorijden, fietsen en met de trein; kortom alles waarbij energie nodig is, zal worden geëlektrificeerd.  Windmolens en zonnepanelen zullen het aanzien van het land drastisch veranderen. De cv-ketel gaat op de schroothoop,  ten gunste van warmtepomp en andere nog te ontwikkelen alternatieve systemen.

 

De transitie in de media

 

De Volkskrant: ‘Een gasvrij huis: mooi streven, maar verrekte moeilijk om te regelen’.

De krant geeft de ervaringen weer van columnist Daphne van Paassen die de uitdaging aanging om haar huis te ‘vergroenen’, dus te ontdoen van aardgas.

Uit haar verslag: “Na ruim een jaar verduurzamen begonnen zich enkele constanten af te tekenen. 1. Bouwbedrijven lieten opvallend vaak niets van zich horen als je offertes aanvroeg. 2. Als ze langskwamen, adviseerden ze allemaal iets anders. 3. De oplossing die je in gedachten had, bleek ‘helaas’ zelden te kunnen. 4. Een alternatief was er niet of kostte het veelvoudige of bracht een bak aan nieuwe problemen met zich mee (Hé, is dat plankje daar tegen het dakbeschot geen asbest?’ ‘Die pijp is niet meer volgens de huidige veiligheidsnormen’). Gevolg: je bleef in verwarring achter, wachtte af en deed maar niets. Dat ‘laaghangend fruit’ bleek helemaal niet zo plukbaar. Als ik heel eerlijk ben had ik zonder de verplichting van mijn columns het bijltje er misschien allang bij neergegooid.”

“Zelfs de succesverhalen die ik als reactie opgestuurd kreeg, waren, als je tussen de regels door las, eigenlijk beproevingen. Bert uit Amsterdam Nieuw-West vond mijn worsteling heel herkenbaar. Hij begon in 2016. ‘Twee jaar later is onze woning gas-loos, koken op inductie, hebben een warmtepomp voor verwarming en warmwater, 22 zonnepanelen voor de extra stroom die de warmtepomp vraagt…en alles werkt!’ Maar… ‘Tussen april en november 2017 zaten we met z’n vieren midden in de puinhopen: het kostte de installateurs, zelfs met hulp van technici van de fabrikant, schrik niet, vijf maanden om de warmtepomp aan de praat te krijgen. Het heeft mij meer dan achthonderd e-mails en een halve burn-out gekost om het huis los van het gas te krijgen.’

Theo uit Wognum (die voor zijn pensionering aan de universiteit een technische functie had) haalde zijn jarenzeventigwoning van het gas. ‘Het verslag van hoe hij dat had aangepakt: 216 pagina’s – A4, vol qr-codes, waar nog weer tientallen pagina’s met tabellen en berekeningen bijzaten. Het boekwerk droeg de opbeurende titel: Een jaren 70 huis energieneutraal zonder gas, zo kan jij het ook’.”

 

Vogelsterfte door windmolens op zee

 

Uit onderzoek van de universiteit van Lund (Zweden) blijkt dat veel zeevogels een klap van een windmolenwiek krijgen. De windfarm op het havenhoofd van Zeebrugge spant hierbij de kroon: per turbine per jaar 34 dode sterns. Het gaat vooral om oudervogels die in de broedtijd op voedselvluchten verongelukken.

 

Zonnepanelen leveren onvoldoende stroom

 

Amsterdam is een belangrijke vestigingsplaats geworden van datacenters die zorgen voor de opslag van computerbestanden. Ook hier is onderzoek naar gedaan. ‘Als alle datacenters hun daken volleggen met zonnepanelen voorzien ze daarmee voor hooguit 1 procent in hun stroombehoefte’, aldus de uitkomst.

 

Gemeenten moeten gasvrije wijken aanwijzen

 

Alle gemeenten moeten voor 2021 een wijk aanwijzen die van het gas af gaat, zodat in 2030 anderhalf miljoen (!) huizen van het gasnetwerk zijn losgekoppeld.

Het van het gas af halen van woningen en kantoren wordt de grootste en duurste overheidsoperatie uit de Nederlandse geschiedenis. Dertig jaar lang moeten iedere werkdag duizend huizen van het gas af, moeten geïsoleerd worden en van nieuwe warmte- en kookapparatuur worden voorzien. Ook moet het elektriciteitsnet worden verzwaard en uitgebreid om aan de extra vraag te kunnen voldoen.

Nu al wordt duidelijk dat ProRail het treinennet niet kan uitbreiden omdat Nederland een tekort aan stroom wacht. De Formule-1 in Zandvoort heeft hierdoor ook een probleem. Zonder extra voorzieningen op het gebied van elektriciteit kunnen er niet meer dan vier treinen per uur naar de badplaats rijden.

Volgens het Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid gaat het bij de energietransitie om een investering van 500 miljard euro. Dat is meer dan de volledige nationale staatsschuld en staat gelijk aan ongeveer onze totale hypotheekschuld.

Nederland is het enige land ter wereld dat van het gas af gaat. In Duitsland wordt aardgas juist met een subsidieregeling gestimuleerd.

 

Groeiende weerstand

 

Maatschappelijke organisaties leveren ook  kritiek op de energietransitie. Pim Visser, directeur van VisNed, belangenbehartiger van de Nederlandse visserij,  vreest de milieugevolgen van de bouw van 22.500 (!) windturbines op zee. Zijn stelling: ‘Van de wind kan je niet leven’.

Louise Vet, directeur van het Nederlandse Instituut voor Ecologie, over de bouw van een biomassacentrale om elektriciteit op te wekken in Diemen: “Ondanks dat er wordt gezegd dat biomassa CO-2 neutraal is, is het weldegelijk belastend voor het milieu.”

Redacteur Ilse Akkermans van de Vereniging Eigen Huis stelt in het Magazine van deze organisatie de vraag: Wat als alles tegelijk komt? Zij doelt hiermee op problemen die bezitters van een eigen woning kunnen hebben met hun fundering als gevolg van een veranderende grondwaterstand, als de erfpacht opnieuw en tegen hogere kosten moet worden afgesloten en als er asbest op het dak blijkt te zitten dat tegen hoge zelf op te brengen kosten moet worden verwijderd. Dat er dan ook nog jonge gezinnen zijn met bovenop deze financiële tegenslagen ook nog eens een studieschuld, soms beide partners, illustreert dat er bij een groot aantal burgers onvoldoende draagkracht is voor een dure energietransitie.

Dagblad Trouw: “De cv-ketel eruit slopen, het dak en alle buitenmuren goed isoleren en zonnepanelen op het dak installeren. Het gros van de Nederlandse woningbezitters zal er ooit aan moeten geloven nu het kabinet alle huizen van het gas af wil hebben. Maar enthousiast? Nee, dat zijn ze niet echt, blijkt uit een onderzoek van het CPB.”

 

 

Een betere oplossing misschien?

 

Zwitserse wetenschappers adviseren om 1 miljard hectare bos aan te planten om het broeikaseffect tegen te gaan. Twee-derde van de CO2 die sinds de industriële revolutie is uitgestoten zou in bomen kunnen worden opgeslagen als een gebied zo groot als de Verenigde Staten van Amerika wordt bebost.

De NOS meldt dit nieuws met de aantekening dat er genoeg ruimte is in lege gebieden van Rusland, de VS, Canada, China en Australië. Ook in steden zouden miljarden bomen kunnen worden geplant.

De Zwitserse onderzoekers zijn ervan overtuigd dat op deze manier de opwarming van de klimaat tot 1,5 graad kan worden beperkt.

Dat zou betekenen dat het doel van het klimaatakkoord van Parijs op een milieuvriendelijke manier kan worden verwezenlijkt.

 

Theo Jongedijk, tekstschrijver Blijf van mijn gas af (op melodie Kom van het dak af van Peter Koelewijn).

Teteringen, herfst/winter 2019.